MENY

ishavsmuseet_aarvak___logo.png

«SELvsagt er det sel!»

Søndag 27. september byr Ishavsmuseet på sel til middag frå kl. 13-17. Stuertane ved museet lovar sel i mange variantar, blant anna så står Ishavsmuseet si alltid så populære selkjøtgryte på menyen. Det gjere også selburger, og «Tornedå» av selbiff med fløtegratinerte poteter og peparsaus a’la blueback. Fleire delikatesser å prøve seg på her med andre ord.

«Nauta godt!» seier styrar ved Ishavsmuseet Webjørn Landmark om denne menyen. Selkjøt er ei fantastisk råvare og eit fantastisk godt og mørt kjøt. Selkjøt kan likne litt på kval, men er endå betre og mørare. Kjøtet er av årets fangst i Vesterisen, var av ypparste klasse av smådyr, og godt stelt av mannskapet på «Havsel», med skipper Bjørne Kvernmo og styrmann Espen Brandal i spissen. Dei leverte fangsten i Tjørvåg tidligare i år.

Det er andre året Ishavsmuseet arrangerer ein slik «selkjøtdag» og i fjor var arrangementet så populært at grytene vart tome. Dette vert det retta på i år, og enda meir sel skal i grytene. Landmark opplyser at sesongen ved museet ikkje er heilt over, museet har nemleg ope kvar dag til den 18. oktober. Søndag vert det vist film frå selfangst i undervisningssalen ved museet.

I år var det berre ei skute på fangst i Vesterisen, «Havsel» frå Alta. Vanskelege forhold gjorde at det vart liten fangst. Tilgangen på kjøt er derfor svært avgrensa, så det er ein eksklusiv meny i Brandal denne dagen!

|

Bacalao & Tapas

Laurdag 29. august frå kl. 19.00 inviterer Ishavsmuseets Venneforeining til bacalao & tapas- kveld på Ishavsmuseet. Det har blitt ei fin tradisjon at venneforeininga inviterer til slike sosiale kveldar for både medlemar og andre eit par gongar i året. Ronald Øvrelid vert med og spelar og syng for oss utetter kvelden. Kokkane våre, Marit og Rolf, lovar eit bugnande tapasbord. Vil du vere sikra plass kan du bestille på tlf 700 92 004. Velkomne.

|

Gudsteneste om bord i ishavsskuta Aarvak søndag 5. juli. kl. 12

Ishavsmuseet og kyrkja i Hareid ynskjer velkomne til søndagsgudsteneste og søndagsmiddag ved Ishavsmuseet i Brandal.

Gudsteneste frå skutedekket vert i år arrangert for femte året på rad, og har såleis vorte ein flott tradisjon. Dei føregåande åra har det møtt mykje folk til denne Gudstenesta. Påmønstra prest er i år Kristian Myklebust, og Ida Teige er organist.

Alt ligg såleis til rette for ei trivelig stund om bord i Aarvak.

Gudstenesta tek til kl. 12.00

Etterpå vert det servert middag med sosakjøt og riskrem, kaffi og kaker.

I andre høgda på Ishavsmuseet vert framvising av filmen om Ragnar Thorseth sine ekspedisjonar. Denne går kontinuerlig på storskjerm i foredragssalen. I fjerde etasje går filmen "Ishavshanda" av Blåst film, og film frå ekspedisjon med "Polarbjørn" til Nordaust-Grønland i 1932. Det skulle vere ei fin anledning å bruke søndagen i Brandal med andre ord.

Velkomne.

Foredrag og søndagsmiddag på Ishavsmuseet fredag 1. mai:

Med «Minna» på oljeleiting i 1960

minna_foto_trygve_helles_y.jpg

Trygve Hellesøy trudde han skulle fiske då han mønstra på «Minna» av Brandal i 1960. Lite visste han at målet var å sprenge etter olje utanfor Canada. Fredag 1. mai kl. 15.00 kan du høyre han fortelje om denne spesielle turen i 1960.

22 år gamal fant Trygve seg om bord på «Minna» 18. juni det året. Den smidige ishavsseglaren vendte nasen mot Halifax i Canada for nye oppdrag. Sjølv visste ikkje den unge hellesøy-karen kva arbeid han hadde fått seg.

Det byrjar å verte nokre år sidan han var ein aktiv deltakar i oljeeventyret på kanadisk sokkel -nokre år før Noreg fann sitt svarte gull utanfor Vestlandet. Men Hellesøy har god husk, og historiene frå denne turen er mange. Han fortel levande og detaljert om korleis han opplevde både «Minna» og den noko spesielle ekspedisjonen dei vart sende på.

Det var Karl Karlsen og Bernt Marø som kjøpte «Minna» i Canada. Dei flagga fartøyet til Noreg med ein gong. «Minna» kom til Noreg i 1945, og første tida etter krigen var «Minna» i teneste for Finnmarks-kontoret. Skipper var Ingolf Røren, og styrmann Bernt A. Brandal.

I tida 1946-1959 var «Minna» kvar sommar i teneste for Norsk Polarinstitutt på Svalbard og Jan Mayen. Skipper var Ingolf Røren. I 1960 vart «Minna» overført frå Martin Karlsen AS i Brandal til Karl Karlsen i Canada der skuta vart brukt til seismikk, skjellskraping, kvalfangst, selfangst og ekspedisjonar.

Saman med skipper Ingolf Røren brukte Trygve og mannskapet 15 døger frå Ålesund til Halifax. Med ni knop og vind i segla var «Minna» ikkje av den raskaste sorten.

Halifax ligg på halvøya Novascotia. Fem kanadiarar frå Canadian Oil Company vart med oss og saman med dei lasta vi om bord 55 tonn med dynamitt. Dei leita og sprengde med dynamitt i fleire veker. – For meg som var fiskar, var dette heilt forferdeleg. Det flaut opp halvdaud fisk i tusental. Oss sprengte av ladningar heile dagen, seier Trygve.

Fredag 1. mai kan du høyre meir om denne ekspedisjonen då Hellesøy gjestar Ishavsmuseet med foredrag. Trygve Johannes Hellesøy er i dag for tida fungerande sokneprest i Haram og Fjørtoft.

På Ishavsmuseet vert det servering av kjøtkake-middag, kaker og sterk kaffi på ekte ishavsvis heile dagen.

|

Sild på polarkvelden med Jan Johansen 24. april

yksn_y_156_sildefiske_hvalrossen.jpg

Sildefiske er tema når Jan Johansen finn vegen til Ishavsmuseet med foredrag og film fredag 24. april kl. 19.00. Etter foredraget er det sjølvsagt sild på menyen; Boknasild med alt godt av tilbehør.

Sildefisket har truleg blitt drive her i landet i større eller mindre målestokk så lenge det har budd folk her. Og like lenge har det skifta med godår og svartår. Denne uvissa har skapt ei særskild spenning kring sildefisket. Brått kunne rikdomen frå havet bokstavleg tala kome veltande inn til kyststroka våre, med mat og velstand til alle – så lenge godåra varte. Denne «Atlanterhavets Klondyke» likna veldig på originalen i Alaska. Folk kom og tente mykje på kort tid. Sildespekulantane kom og drog enten søkkrike eller heilt brakke.

 På 1500- talet fekk sildefiske i Noreg ikkje lenger berre verdi som ein lekk i naturhushaldet, men no vart det mogleg å fiske langt større mengder fordi ein no fekk salte og utføre silda. I 1699 kom vårsilda til Vestlandet og den vart ein stor årleg ressurs fram til omlag midten av 1780-åra. Særleg stor silde-tyngde skal det ha vore nord for Stadt i ein tjue års bolk frå 1736. I Noreg gikk 1700 talet ut med tome sildegarn og sildenøter.

Frå rundt 1806 til ca 1870, hadde vi ein ny rik sildebolk med vintersild. Det var i denne bolken at skøytene vart utvikla og silda kunne takast lenger ut frå land. Dette førte vidare til at sildefiske ved Island vart ei ny stor næring.

Folk i Siglufjordur snakkar ofte om to norske landnåm. Det første då Tormod den sterke tok land i Siglufjordur rundt år 900, og det andre i 1903 då fleire norske fiskebåtreiarar kom med sine farty og la grunnlaget for ein stor sildestad i ein liten fjord yst i havgapet.

 Ny gullalder

I 1947 starta ein ny gullalder for sildefiske, og det er denne perioden som er tema for Jan Johansen sitt foredrag på Ishavsmuseet. Jan starta med sildefiske i 1951 og var aktiv heilt til 2003. Jan er eit levande fiskerihistorisk leksikon, og historiene frå sildefiske på -50 talet langs kysten vår sit laust. «Vet du?; -I 1954 dro vi opp rundt 11-12 millioner hektoliter sild. E tjente så mye penga at det nesten va tungt å bære!», fortel Jan. I foredraget sitt vil Johansen fortelje om utviklinga han fekk vere med på desse åra. Frå damp til motor, til nylonnot, kraftblokk og radar. Største revolusjonen i sildefiske var utan tvil då Asdicen kom, seier Jan. Han skryt av havforskar Finn Devold som Johansen kallar ein klok mann. Han gjorde mykje godt i denne perioden. Devold tok seg tid til å både høyre på og snakke med fiskarane. I 2015 er det for første gang inngått samarbeid mellom forskarane og fiskarane om forskingstokt for å få til ei betre bestandsmåling av norsk vårgytande sild.

Dei store vintersildfiskeria på Vestlandet utetter 1950-åra vekte internasjonal oppsikt. Den norske regjeringa arrangerte tur for dei utanlandske diplomatane til sildefeltet, og reisebyrå skipa til turar for turistar. Dei dyktigaste notbasane vart den tids kjendisar. Men i 1969 var det stort sett slutt, og vi gjekk over til å fiske lodde og makrell. Makrellen var oppdaga i 1965, fortel Jan. Men så kom det ei ny sildetid igjen frå 1984. Det var enorme sildemengder. 1983-gytinga var like stor i den i 1952.

Jan Johansen har med seg mange historier og også film når han gjestar Ishavsmuseet 24. april.

 Boknasild og mjølkesupe

I tidligare tider var det silda som berga fiskarkona og ishavskjerringa til å ha mat på bordet medan mennene var på havet. Sild og havregrynssuppe måtte mette mang ein barnemunn i ei trong hus halding.

I dag er sild brukt som festmat til både store og små. Etter foredraget til Jan Johansen vert det matauk på Ishavsmuseet, og det er sjølvsagt sild på menyen. Boknasild med kålstuing og poteter med mjølkesupe på havregryn. Silda e`koma! Påmelding for matservering.

|

Polarkveld med Samuel Massie på Ishavsmuseet

samuel_massie_pressefoto.jpg

Samuel Massie kjem til Ishavsmuseet med føredrag fredag 20. mars kl. 19.00. Samuel fortel om livet sitt og turen med Berserk. Samuel Massie drog frå eit liv som skuletapar i Bergen og reiste med Jarle Andhøy på den skjebnesvangre ekspedisjonen til Antarktis. Skuta «Berserk» forsvann 22. februar 2011, og året etter returnerte dei for om mulig å finne spor etter sine kameratar. Målet, før alt gjekk gale, var å plante det norske flagg på Sydpolen. Dei ville heidre Roald Amundsen 100 år etterpå. Bergenseren var aldri i tvil om han skulle bli med Jarle Andhøy attende til Antarktis for å leite etter «Berserk».

Tre veker skulle turen ta. Dagen før dei seglar ut, skriv Samuel eit testament. Han har ikkje mange eignelutar, men i staden skriv han nokre ord til kvar og ein i familien. Til bestefaren, foreldra og sine brør.

Alle skal med, heiter det så fint i Noreg. Men i møte med skulen mista Samuel Massie all glød og sjølvtillit.

Som 16-åring skulka Samuel oftare enn han var på skulen, og kom i politiet sitt søkelys. Først då mor hans gjekk bak ryggen på han og sende inn søknad til Folkehøgskulen 69 grader nord, vart livet hans snudd opp ned. Dette skulle verte tidspunktet da Samuel Massie slutta å vere ein drittunge, og han fann ut at livets vendepunkt kan kome overraskande. For Samuel Massie kom det ei vinternatt, gråtande, iskald og utan sjølvtillit då han måtte gjere opp eld i sitt første bål.

Redninga vart dette året på folkehøgskule og ikkje minst møtet med Jarle Andhøy. To år seinare står han til rors på seglbåten «Berserk» med kurs for Sydpolen. Då skuta og tre av kameratane forsvann, vart livet snudd på hovudet for 18-åringen.

Han er aktuell med boka «Hold fast». Dette er Samuels eiga historie om korleis han fekk att trua på seg sjølv og eige liv. Bodskapen hans er enkel: Kan eg få det til, så kan alle.

Samuel er no aktuell i tv-serien «Jakten på Berserk» på TVNorge. Han er også i gang med fleire andre tv-seriar. Tidlegare har vi sett han i TV-seriane Sjøsprøyt (NRK), Tangeruddampen og Berserk mot Sydpolen (TVNorge). På Ishavsmuseet vil Samuel fortelje og vise film frå desse ekspedisjonane, og naturlegvis fortelje frå boka si «Hold fast» som det også er mogleg å kjøpe å få signert etter foredraget.

Samuel fortel at han aldri var i tvil om å takke ja til Ishavsmuseet då førespurnaden om foredrag kom. Han fortel at han har høyrt mykje spanande om museet frå sin skipper Jarle Andhøy og tidligare Berserk-medlem Alex Rosèn som begge har gjesta museet med føredrag. No gler Messie seg til å få kome til Brandal. Han seier også at han med føredraget sitt ønsker å inspirere andre til å ta eit oppgjer med seg sjølv, sette seg klare mål, og ikkje minst gjennomføre dei.

Etter føredraget byr Ishavsmuseet på ishavskost til middag i kafeen med saltkjøt, flesk og erter. Det er førehandssal av billettar til arrangementet for dei som vil vere sikre på å få plass. Billett kan du kjøpe på www.sjoborg.no og i resepsjonen på Ishavsmuseet.

|

Selfangstpioneren Peter S. Brandal vert heidra med statue.

peter_s_brandal_portrett.jpg

Ishavsmuseet har sett i gang arbeid med å få reist ei statue av Peter S. Brandal. Statuen skal få plass ved Ishavsmuseet på Brandal, og skal avdukast i september 2016.

Dette er då 100 år etter at Peter S. Brandal kom attende til Brandal med 300 tonn kol frå Svalbard med skutene «Signalhorn» og «Polaris». Dette vart starten på kolfeltet han grunnla som Kings Bay Kull Comp. A/S i Brandal City, eller Ny-Ålesund som vart namnet på staden noko seinare.

Dagleg leiar ved Ishavsmuseet, Webjørn Landmark, fortel at museet lenge har hatt ønske om å få reist ei statue for å heidre industribyggar og selfangstpioner Peter S. Brandal. No følte museet at tida var inne, og at det var eit godt høve til å få dette realisert til 100 års markeringa for Kings Bay neste år. Landmark seier at museet er avhengig av gåvemidlar frå både offentlege og private gjevarar, men han har stor tru på at dette skal la seg ordne. Museet set i desse dagar også i gang ei kronerulling til føremålet.

Det er kunstnar Tore Bjørn Skjølsvik som skal lage statuen. Han har tidligare også laga statuen av ishavskjerringa som frå før av står ved Ishavsmuseet.

Peter S. Brandal var sjølvsagt mest kjend for sin grunnleggane og nyskapande innsats for ishavsnæringa, og gjennom heile si levetid la han ned all sin arbeidskraft i denne næringa som han var med og forma og bygde opp frå grunnen av. Han er rekna for å være fremste pioneren på dette området på Vestlandet. Selfangstnæringa på Sunnmøre la på mange måtar grunnlaget for den store maritime industrien som landsdelen framleis haustar frå.

Peter Andreas Sevrinson Brandal var fødd 21.12.1870 i Brandal.

Peter såg raskt at skulle ein få lønsemd i selfangsten så måtte ein satse på skikkelege spesialbygde skuter. Frå 1910 kom så den nye moderne ishavsflåten som var spesialbygde med tanke på selfangst.

Peter var også opptatt av Grønlandssaka, og utrusta eigne ekspedisjonar for å okkupere land på Grønland for å vere sikra framtidige jaktrettar i dette landet som hadde så mykje å by på.

Då Peter Brandal vart konfirmert måtte han ut og tene sjølv. Fiske var det einaste ein unggut kunne take seg til med. 20 år gamal vart han partsreiar i ei lita fiskeskøyte som fekk namnet «Brandal». Med denne skuta var han blant anna skipper på finnmarksturar.

Seinare kjøpte han, saman med andre, skøyta «Minna» på ca. 56 fot i 1896.

På fisketurane til Troms og på Finnmarkskysten hadde Peter og far Severin lagt merkje til selfangsten som vart driven derifrå og lagt merkje til at desse skøytene oftast kom til land med full last. Han hadde nøye lagt merkje til skøytene deira og kva utstyr dei nytta.

Lysta til eventyr låg i blodet og han bestemte seg for å ruste ut «Minna» til selfangst.

I 1898 reiste han på første turen til Vesterisen. Faren, Sevrin Brandal, reiste same året med skøyta «Nils Liaaen».

Ishavsdrifta frå Sunnmøre var no starta opp, og ho utvikla seg raskt. Det vart ei av dei største næringane på Sunnmøre, og la grunnlaget for mykje framtidig rikdom, velstand og starten av andre maritime næringar.

Berre i Hareid kommune har det vore om lag 50 skuter på selfangst. Desse trengde utstyr, reperasjonar m.m og mange lokale bedrifter hadde sin gullalder som følgje av selfangsten.

Etter ei tid kom også Tjørvåg, Vartdal og Ålesund sterkt med i selfangsten.

I 1900 var Peter og broren Ole med skøytene sine, «Minna» og «Havfruen», inn til Grønlands austkyst og fanga der både kvalross, isbjørn og moskus. Landet hadde mykje å by på av dyr og pelsvare, og få år etter vart starten for ei ny næring her med overvintringsfangst.

Forutan den tradisjonelle fangsten på sel ute i isen, blei det no også fanga på kvalross, moskus og isbjørn nært ved, og delvis inne på land. Moskus og isbjørn var det også attraktivt å forsøke å ta levende for sal til zoologiske hagar.

Lykka fylgjer med Peter desse åra, og han hadde som oftast full last.

I 1911 kjøpte han, saman med broren Sigvald, ei nybygd skute som fekk namnet «Brandal». Same år fekk han «Jopeter» bygd på Bolsønes verft. Skuta fikk namn etter kona Josefine, og han sjølv Peter. Dette var starten på ei rivande utvikling av den moderne selfangsten. Frå den tid slutta han å reise på ishavet sjølv.

I åra no framover utvida han stadig ishavsdrifta, både på hav og land. I 1912 bygde han moderne seloljekokeri og større sjøbuer i Brandal. No kom også den eine nye selfangstskuta etter den andre.

Peter S. Brandal gjekk i brodden for å få bygd eit av de første elektrisitetsverka i landsdistriktet, her på Brandal. Det var i 1912. Verket var på omlag 50hk likestraum.

I krigsåra, spesielt i 1916, vart det store vanskar med å få kjøpe kol til stimbåtane. Dette gjaldt både ishavsskuter og fiskebåtar. Reiarlaget var blitt svartelisa av britiske myndigheiter på grunn av handelsforbindelsar med Tyskland under krigen, og lagra av britisk kol skrumpa raskt inn. Peter vart då klar over at han igjen måtte gå nye vegar. Løysinga vart å søke ein annan stad i Arktis, då Peter i 1916 kjøpte kolfeltet Kings Bay på Svalbard frå gruvemagnaten Chr. Ankers dødsbu.

Selskapet Kings Bay Kul Co. A/S vart stifta i desember same år og anleggsarbeidet med klargjering for drift og bygging av eit lite by-samfunn, verdas nordligaste på 79 grader nord, kalla Brandal City. Litt etter kom det ny og større kapital inn i drifta då Trygve Klausen, Michael Knutsen og Trygve Jervell, alle Ålesund, kom inn på eigarsida. Etter nokre år skifta også «byen» namn til Ny-Ålesund.

Ved sidan av gruvedrifta vart Ny-Ålesund også base for Roald Amundsens polferder med fly og luftskip i 1925 og 1926. Det voks fram eit venskap mellom Brandal og Amundsen. Amundsen var ved eit par høve i Brandal på besøk med Peter, og Amundsen fekk også låne husvære av Brandal i Ny-Ålesund, i dag kjend som Amundsen-villaen, før dei store polferdene i 1925-26. Og då Roald Amundsen kom vekk med flyet Latham i 1928, bidrog Brandal til leiting med to av sine ishavsskuter, betalt frå sin private konto.

Peter bygde store kaier og store sjøpakkhus i Brandal. I 1912 skipa han endå eit selskap og nytt og moderne utstyr vart innkjøpt for selolje og trandamperi. Dette var starten på det som seinare vart Brandal Sildeoljefabrik, den tida den største nord for Bergen. I 1927/28 bygde han ut sildoljefabrikken som produserte sildemjøl og sildolje i 50 år framover.

Peter var ein sunn optimist og han hadde ein eineståande evne til å leie og sette i gang arbeid, og også få folk til å gjere sitt beste. Han hadde stor tillit blant investorane, som ofte var forretningsfolk frå hovudstaden.

Etter verdskrigen, i åra 1920-23 då krisa gjorde seg gjeldande med stagnasjon i all produksjon så vel på land og hav, då meinte han at ein absolutt burde drive sitt virke til tross for at drifta førde med seg tap.

Han kunne ikkje vere einig i det middelet mot arbeidsledigheit som pessimistane sette høgast: at arbeidstida stadig skulle innskrenkast og at arbeidet skulle fordelest meir i skift og tørn. Han meinte at dette ville føre til økt stans i bedriftene og ingen nye tiltak.

Peter S. Brandal var også en mann som delte av sin rikdom. Etter gode tider under og etter første verdskrig, gav han Hareid kyrkje eit svært kyrkjeorgel i 1919. Nokre år seinare var han også ein av dei største bidragsytarane når nye kyrkjeklokker skulle på plass i same kyrkja. Han hjelpte også fram sine born og svigersøner. Fleire av dei vart også ishavsreiarar. Svigersonen Martin Karlsen bygde seinare opp eit anna av Sunnmøres største ishavsrederi; Martin Karlsen AS.

Peter S. Brandal var medlem av Ishavsrådet og i 1919 vart han utnemnt til Riddar av St.Olavs ordenen 1. klasse for sin grunnleggande innsats for ishavsnæringa.

Han døde 23 mars 1933, og vart 63 år gamal.

|

Samuel Massie på Ishavsmuseet 20. mars
Førehandssal av billettar

samuel_massie_pressefoto.jpg

Det er stor interesse for polarkvelden med Samuel Massie på Ishavsmuseet 20. mars kl. 19.00. Det er lagt ut billettar til førehandssal denne kvelden.
Billettar får du kjøpe på www.sjoborg.no og i resepsjonen på Ishavsmuseet. Du kan kjøpe billett til føredrag,
og billett til føredrag med middag. På menyen denne dagen står saltkjøt, flesk og erter med alt godt av tilbehør.

|

Selfangst før og no.

bj_rne_kvernmo.jpg

Fredag 20. februar kjem ishavsveteran Bjørne Kvernmo frå Alta til Ishavsmuseet. Bjørne starta å drive ishavet i 1973, og han er ein erfaren fangstmann, skyttar, skipper og reiar, og er framleis aktiv med meir enn 40 år bak seg på ishavet. Han har vore i ishavet med skutene Norvarg, Heimen, Veslemari, Arnt Angel, Harmoni, Polarstar, Polarfangst, Polarboy og Havsel. I dag er han skipper og reiar for skuta «Havsel». Siste åra har han fanga i Vestisen, men han har erfaring frå alle fangstfelta.

Etter 41 år på selfangst kan 2015 bety slutten for ishavsskipper og selfangar Bjørne Kvernmo. Regjeringa Solberg har i år avvikla støtta til denne tradisjonsrike næringa, og då blir det vanskeleg å drive vidare. Då Kvernmo starta på ishavet i 1973 var det framleis rundt 30 selfangstskuter med 500 mann på feltet, og enno var det dei små treskutene som dominerte. Om han bestemmer seg for å gå i isen i år kan han verte åleine skute i ishavet.

I 2014 kom Bjørne og Havsel sørover og leverte fangsten sin i Tjørvåg.

Bjørne fortel at han er imponert over kva Ishavsmuseet har fått til på Brandal, og at han gler seg til å kome tilbake dit med foredrag. Han vil syne både bilde og film under foredraget sitt.

 I 1990 gav han ut boka «Selfangsten, en utdøende tradisjon?». Ei framifrå bok med mykje god selfangsthistorie. Avslutningsvis i boka si tek han eit oppgjer med all hetsen som selfangsten har måtte kjempe med. Etter at ein selfangstinspektør igjen laga rabalder etter 1988 sesongen, var Bjørne ein ivrig debattant i media. Han skreiv også brev til Sveriges Kong Karl Gustav og inviterte han med på selfangst, etter at kongen hadde gått ut og kritisert norsk selfangst og avlivingsmetodar på sel. Om han fikk svar? Det får vi kanskje vite på Ishavsmuseet fredag 20. februar.

Bjørne er også kjend frå fleire tv-program der han har vore kjentmann, islos og skipper for fleire ekspedisjonar.

På Ishavsmuseet fortel han om «Selfangst før og no».

Etter foredraget til Kvernmo inviterer Ishavsmuseet til «Torskemølje» med fersk torsk, lever, kams og rogn i museumskafeen. Påmelding.

|

Ny polarkveld på Ishavsmuseet:

Kven var eigentleg først på Nordpolen?

olav_orheim.jpg

Fredag 30. januar kl. 19 er det klart for årets første polarkveld på Ishavsmuseet. Først ut i denne nye sesongen er Olav Orheim. Orheim er glasiolog og han har leia mange ekspedisjonar både til Arktis og Antarktis. Han tok doktorgrad i glasiologi ved Ohio State University, og vert i dag rekna som ein av verdas leiande isbreforskarar. Orheim byrja først hjå Norsk Polarinstitutt i 1965 som vitskapelig assistent. Seinare var han direktør for Norsk Polarinstitutt i 12 år.

Han hadde også ei sentral rolle i oppbygginga av forskings-stasjonen Troll i Dronning Maud Land. Han er også kjent som initiativtakar til Norsk Bremuseum i Fjærland og til opplevingssenteret Polaria ved Polarmiljøsenteret i Tromsø. Orheim har hatt verv som styreleiar for Polaria, Norsk Bremuseum i Sogn, og har i ei årrekkje vore styreleiar i Frammuseet.

Orheim har vore 17 gongar i Antarktis, derav 10 av gongane som leiar for norske og internasjonale ekspedisjonar. Orheim har sett sterke spor etter seg som initiativtakar og pådrivar for polarforsking, særlig i Antarktis. Han har også vore åtte summarar som forskar på Svalbard og Jan Mayen.

Som direktør for Norsk Polarinstitutt stod Orheim for den høgtidssame opninga av det nye Ishavsmuseet i Brandal i 1999, og i 2007 vart han utnemnt til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden.

Til Ishavsmuseet kjem han med foredraget «Kven var eigentleg først på Nordpolen».

Det synes no klart at korkje Cook, Peary eller Byrd kom heilt fram til Nordpolen. Så mange trur nok at Wally Herbert tok den rekorden, men det er feil, han kom eit år for seint. Så kven kom dit over drivisen i 1968?

Med fallskjermhopp og undervassbåt kom militære frå Sovjet og USA der enda mykje tidligare, som oftast utan mediemerksemd, i motsetning til dei som planta flagget på havbotnen!

I dei seinare åra har det vore ei rekkje svært imponerande fysiske prestasjonar over polisen, også utan støtte, og i vinternatta. Etablering av turistinnkvartering på Nordpolen frå 1993 har vidare ført til eit heilt nytt sett av originale rekordar.

På Ishavsmuseet fredag får vi altså svaret på kven som eigentleg var først på Nordpolen. Etter foredraget vert det i kjend stil servert middag, og denne gangen er det klippfisk med alt godt av tilbehør som står på menyen. Påmelding til museet ved middag.

|

Klart for ny sesong spanande polarkveldar ved Ishavsmuseet

Samuel Massie kjem til Ishavsmuseet 20. mars
Samuel Massie kjem til Ishavsmuseet 20. mars

Siste åra har Ishavsmuseet hatt stor suksess med ei rekkje interessante polarkveldar ved museet. Ny og gamal polarhistorie har blitt formidla til eit stadig større publikum, og styrar Webjørn Landmark gler seg til å presentere mange interessante namn til polarkveldane denne våren.

Kven var eigentleg først på Nordpolen?

Først ut er Olav Orheim som gjestar museet 30. januar. Orheim er glasiolog og han har leia mange ekspedisjonar både til Arktis og Antarktis. Han tok doktorgrad i glasiologi ved Ohio State University, og vert i dag rekna som ein av verdas leiande isbreforskarar. Orheim byrja først hjå Norsk Polarinstitutt i 1965 som vitskapelig assistent. Seinare var han direktør for Norsk Polarinstitutt i 12 år. Han hadde også ei sentral rolle i oppbygginga av forskings-stasjonen Troll i Dronning Maud Land. Han er også kjent som initiativtakar til Norsk Bremuseum i Fjærland og til opplevingssenteret Polaria ved Polarmiljøsenteret i Tromsø. Orheim har hatt verv som styreleiar for Polaria, Norsk Bremuseum i Sogn, og har i ei årrekkje vore styreleiar i Frammuseet. Til Ishavsmuseet kjem han med foredraget «Kven var eigentleg først på Nordpolen».

Selfangst før og no. 

Bjørne Kvernmo kjem til museet 20. februar. Bjørne starta å drive ishavet i 1973, og er framleis aktiv med meir enn 40 år bak seg på ishavet. I dag er han skipper og reiar for skuta «Havsel». Siste åra har han fanga i Vestisen, men han har erfaring frå alle fangstfelta. I 1990 gav han ut boka «Selfangsten, En utdøende tradisjon?», og han er også kjend frå fleire tv-program der han har vore kjentmann, islos og skipper for mange ekspedisjonar. På Ishavsmuseet fortel han om «Selfangst før og no».

Hald fast!

Samuel Massie kjem til Ishavsmuseet 20. mars. Han er aktuell med boka «Hold fast» som kom på Spartacus forlag i fjor haust. Du kan også sjå Samuel på Tv-Norge i desse dagar aktuell med serien «Berserk». Samuel Massie drog frå eit liv som skuletapar i Bergen og reiste med Jarle Andhøy på den skjebnesvangre ekspedisjonen til Antarktis. Skuta «Berserk» forsvann 22. februar 2011, og året etter returnerte dei for om mulig å finne spor etter sine kameratar. Han har vore med i TV-seriane Sjøsprøyt (NRK), Tangeruddampen og Berserk mot Sydpolen (TVNorge). På Ishavsmuseet vil Samuel fortelje og vise film frå desse ekspedisjonane, og naturlegvis fortelje frå boka si «Hold fast» som det naturlegvis er mogleg å kjøpe å få signert etter foredraget.

Silda e`koma!

Sistemann ut i denne runda med polarkveldar er den kjende sildebasen Jan Johansen. Jan er eit levande fiskerihistorisk leksikon, og historiene frå sildefiske si storheitstid langs kysten vår sit laust. «Vet du?; -I 1954 dro vi opp rundt 11-12 millioner hektoliter sild. E tjente så mye penga at det nesten va tungt å bære!», fortel Jan. Han vaks opp med sildefiske og lærde nok mykje av sin kjente far Harald «Bas» Johansen. Dei store vintersildfiskeria på Vestlandet utetter 1950-åra vekte internasjonal oppsikt. Den norske regjeringa arrangerte tur for dei utanlandske diplomatane til sildefeltet, og reisebyrå skipa til turar for turistar. Aviser og radio følgde nøye med. Dei dyktigaste notbasane vart den tids kjendisar. Jan Johansen har med seg mange historier og gode foto når han gjestar Ishavsmuseet 24. april.

|

Katalog over ishavsskutene

På nettsida til Ishavsmuseet vil du no finne ein link som heiter skutekatalog.

Her vil du finne dei fleste skukter som har delteke i selfangst, og nokre andre skuter som har delteke i polare ekspedisjonar.

Katalogen er på ingen måte komplett,  det vil vere stadige oppdateringar og nye opplysningar vil kome til etter kvart. Fleire skuter kjem også til. Vi har likevel valt å publisere det som no er klart. Mange av skutene manglar enno foto. Dette vil kome, men Ishavsmuseet manglar også foto av mange av skutene i arkivet. Vi set derfor stor pris på om du skulle ha foto av nokon av dei manglande skutene som du vil dele med oss.

Katalogen er søkbar, så det er lett å finne skutene du leitar etter.

|

Førjulsope museum

Ute etter ei spanande julegåve som varer? Stort utval i polarbøker.

Tøfler, sko og støvlettar i selskinn held deg varm på beina.

Besøk oss for julegåvehandel, og kik deg gjerne rundt i utstillingane samstundes.

Torsdag 18. og fredag 19. desember ope 11-20

Laurdag 11-16

Mandag 22. og tysdag 23. desember 11-18

Førjulssøndag med sosekjøt på Ishavsmuseet

Søndag 7. desember vert det førjulssøndag på Ishavsmuseet. Museet vert ope frå kl. 13-17, og det er god sjans til å kike seg rundt i utstillingane. I kafeen vert det servert søndagsmiddag med sosakjøt og riskrem, kaffi og kaker. Det er eit godt høve denne dagen til å gjere julegåvehandel i museet sin polarshop som har om lag 100 titlar inne med spanande polarlitteratur. Forfattar Johannes Alme er til stades og signerer boka si «Ishavsfolk si erfaring» som nyst kom ut i nytt opplag. Polarshopen freistar også med varme tøfle og sko i selskinn, med mykje meir.

I andre høgda vert det vist film frå Ragnar Thorseth sine mange ekspedisjonar, og i sofakroken i fjerde etasje går filmen «Ishavshanda» laga av Blåst Film.

«Ishavsfolk si erfaring» i nytt opplag

Ishavsforfattar Johannes Alme
Ishavsforfattar Johannes Alme

Johannes Alme si bok om ishavsfolk si erfaring er no ute i nytt opplag. Boka kom ut på Tapir forlag i 2009, og vart raskt utseld frå forlaget.

Det er Ishavsmuseet på Brandal som no gjev ut andre opplag av boka. Dagleg leiar ved Ishavsmuseet, Webjørn Landmark, seier at museet er både glade og stolte over å få høve til å gjeve ut boka på nytt. Sidan første opplaget vart raskt utseld har det vore stor interesse og etterspurnad etter boka. Når forlaget viste velvilje til å overføre rettigheitene på boka til Ishavsmuseet, var vi aldri i tvil om å gje ut nytt opplag, seier Landmark.

I denne boka er det kunnskap om farane i isen som blir formidla, og det er fangstfolka sjølve som fortel. Framstillinga er basert på eit omfattande og grundig arbeid med å dokumentere historia til dei som hadde ishavet som arbeidsplass frå om lag 1900 og heilt fram til i dag. Forfattaren tek utgangspunkt i eigne kunnskapar om emnet, men like sentralt står dei mange personlege vitnesbyrda frå ei mengd tidlegare selfangarar. Frå ulike tidsepokar og havområde gjev dei oss innblikk i kva dramatikk og farar fangstinga kunne innebere. Her er historier frå Newfoundland, Danskestretet, Vesterisen, Austisen, Kvitsjøen, Nordisen og Svalbardområdet.

 Webjørn Landmark ved Ishavsmuseet seier at Ishavsfolk si erfaring framleis er høgst aktuell. Forfattaren skildrar korleis isen på dei ulike felta i nordområda har oppført seg gjennom 100 år. Dette er viktig kunnskap for dei som i dag ser mot nordområda for nye næringar.

 «Ishavsfolk si erfaring» er eit viktig bidrag til Noregs polarhistorie. Boka gjev eit godt innblikk i livet til ishavsfolket som kjempa mot den farefulle isen, men også om livet om bord, dei gode turane, og også dei muntre historiene.

På Ishavsmuseet vert innhaldet i denne boka aktivt brukt i formidlinga av vår stolte ishavshistorie til oppveksande generasjonar.

 Johannes Alme seier at «Ishavsfolk si erfaring» vart eit resultat av forskingsprosjektet PetroArctic ved professor Sveinung Løset ved NTNU og professor Ove Tobias Gudmestad ved UNS. Kunnskapen som vert formidla i «Ishavsfolk si erfaring» er tidlaus og gir lesaren ei god innføring i utfordringane ishavsfolket møtte på fangstfelta.

-Basert på mange gode tilbakemeldingar frå første opplaget, tørr eg seie at boka gir ei god framstilling av emnet. Så får det heller våge seg at her ikkje er bilete av verken blod eller døde selar i boka, seier forfattaren med eit lite glimt i auget.

 Både Alme og Landmark er sikre på at boka framleis vil selje godt, og den burde vere ei flott julegåve til alle med polare interesser, med røter frå selfangarmiljø eller som har lyst til å få kunnskap om det å ferdast med båt i isen.

|

Johannes Bjarne Alme:
Ishavsfolk si erfaring

forside001.jpg

I denne boka er det farane i isen som er tema, og det er fangstfolka sjølve
som fortel. Framstillinga er basert på eit omfattande og grundig arbeid med
å dokumentere historia til dei som hadde ishavet som arbeidsplass frå omlag
1900 og heilt fram til i dag. Forfattaren tek utgangspunkt i eigne kunnskapar
om emnet, men like sentralt står dei mange personlege vitnesbyrda frå ei
mengd tidlegare fangstarar. Frå ulike tidsepokar og havområde gjev dei oss
innblikk i kva dramatikk og farar fangstinga kunne innebere. Her er historier
frå Newfoundland, Danskestretet, Vesterisen, Austisen, Kvitsjøen, Nordisen og
Svalbardområdet.

KR. 398
|

Oversikt over dei 40 utstillarane for julemessa 2014

Aarvakhuset:

  1. Myklebust havlproduker -Kvalkjøt
  2. Rønnaug Berge Leite -Saft og sylte
  3. Hole Kjøtt -Delikate kjøtprodukt
  4. Sunnmøre Røykeri -Røykte produkt av fisk og kjøt
  5. Leif Sande -Fisk
  6. Kåre Oksavik -Honning
  7. Inger Starheim -Frukt
  8. Johan Runne Brandal -Klippfisk

         Andre etasje

  1. Einar Nedrebø -Treprodukter og rakfisk
  2. Katharina Sophie -Malt porselen
  3. Sissel Midtlid og Signe Bakke -Nunofilting
  4. Heidi Wingsternes -Lefser
  5. Stig Bergmann -Knivar
  6. Oddlaug Brandal -Lestar, vottar m.m
  7. Edel Mari Kvalsvik -Handarbeid
  8. Knut O. Øye (Laurdag) -Treprodukter    Margaret Øvrelid (Søndag)              -Lappeteknikk
  1. Svein Snipsøyr -Handlaga knivar
  2. Anne Lise Aarseth -Keramikk
  3. Unni Rinde -Skrapping

         Konferanserom andre etasje

  1. Torill Johanne Sande -Ull / stoff- englar
  2. Turid T. Knutsen -Malte hobbyprodukt
  3. Marita Skjong -Sølvsmykke
  4. Anette Gaustad -Keramikk
  5. Dina Kolås -Ullbilde
  6. Hilde Bente J. Soleng -Smykke og designtøfler
  7. Judit Refsnes -Glaskunst/bilde
  8. Marianne Sørfonden -Hekla teppe og smykke
  9. Dag Halvard Flakk -Akvarell

         Tredje etasje

  1. Lappelina -Ullfilt produkt
  2. Wenche Haddal -Kvardagsenglar
  3. Ingrid Nordal -Lappeteknikk
  4. Synnøve Riise -Smykker
  5. Ingvill Aarseth -Saudeskinn
  6. May Britt Haukås -Bøker
  7. Wool Mood- Jovita Giske -Ullprodukt av villsau
  8. Herdis Rotevatn -Glasskunst, smykke, bilde
  9. Sophia Meyers Sangen -Produkt av hjorteskinn
  10. Gry Sande -Lys og lykte
  11. Laila Morken -Skinnprodukt

         Fjerde etasje

  1. Ishavsmuseets Venner -Isflaket, bøker m.m
|

Rekordstor julemesse på Ishavsmuseet

Arrangement nemnda for julemessa gler seg til å kome i gong med arrangementet. Webjørn Landmark, Ishavsmuseet, Edel Mari Kvalsvik, Heidi Wingsternes og Oddlaug Brandal.
Arrangement nemnda for julemessa gler seg til å kome i gong med arrangementet. Webjørn Landmark, Ishavsmuseet, Edel Mari Kvalsvik, Heidi Wingsternes og Oddlaug Brandal.

Komande helg, laurdag 15. og søndag 16. november, er det klart for årets julemesse ved Ishavsmuseet på Brandal. Messa i år er heilt fullteikna, og heile 40 utstillarar er på plass med standar blant isbjørn og moskus, over fire etasjar på Ishavsmuseet, og kring ishavsskuta Aarvak.

Ishavsmuseet Aarvak og arbeidsnemnda for julemessa er stolte av å kunne by inn til ny julemesse ved Ishavsmuseet. Eit aldri så lite jubileum er det også, då messe i år vert arrangert for femte gong. Messa på Ishavsmuseet byr på mange spanande utstillarar i alle museets etasjar. Siste åra har julemessa ved Ishavsmuseet vorte meir og meir populær, og stor pågang av utstillarar gjere at i år er også Aarvakhuset teke i bruk. Her vil de finne mykje god mat av både kjøt og fisk, saft, sylte og honning. Frå dekket på ishavsskuta Aarvak kan du mellom anna sikre deg dei flottaste biffane av kvalkjøt.

Mat, kunst- og handtverk

Messa på Ishavsmuseet er ei mat, kunst- og handverksmesse der ein legg vekt på det særeigne ved handarbeidet. Alle utstillarane deltek med naturlege og handlaga produkt. Arrangørane legg opp til at messa skal vere mest mogleg variert, og dette syner godt igjen blant dei mange ulike påmelde utstillarane i år.

Ikkje berre kan du gjere ein unik og flott julehandel med alle desse spanande utstillarane, men du kan også kike deg rundt i dei flotte utstillingane som Ishavsmuseet byd fram. I museet si fjerde etasje kan du vitje standen til Ishavsmuseets Venneforeining for ein ishavsprat i sofakroken. Her vil det gå ein ishavsfilm eller to på skjermane kontinuerlig, og du vil også finne ishavsforfattar Johannes Alme som vil vere på plass og signere boka si «Ishavsfolk si erfaring». I etasjen under finn de May Britt Haukås som også sel og signerer bøker.

Skulle du trenge eit avbrekk i handelen vil museet by på både bacalao, kjøtkaker, og andre smårettar, i tillegg til kaffi og kaker.

I museets første etasje vil du også finne Polarshopen ved museet som byd på ei av dei største samlingane polarlitteratur i landet.

Utstillarane på årets julemesse kjem frå mange kommunar og regionar, og i det høve kan det vere ekstra spanande og vitje messa i år.

Her kan du sikre deg mykje fint handarbeid som strikk, smykke, kaker, lefser, quilting, bøker, tre-arbeid, handlaga knivar, skinn av både sau og hjort, rakfisk, keramikk, glaskunst, akvarellar og mange andre artiklar.

Du kan få deg kvalkjøt frå Myklebust hvalprodukter, honning frå Birøktarlaget, røyka fisk og kjøt frå Sunnmøre Røykeri, og kjøt til jul frå Hole kjøtt. Frukt, saft, sylte og klippfisk finn du også i Aarvakhuset.

Legg eit besøk til Brandal desse dagane og sjå kva alle desse utstillarane har å by på. Her skulle ein finne noko for ein kvar smak, anten du jaktar julegåver, eller vil unne deg sjølv noko nytt.

Hjarteleg velkomne!

|

Lutafisk-kveld og kåseri

Fredag 7. november kl. 19.00 byd Ishavsmuseets Venner inn til lutafisk-buffet på museet. Lutafisken vert naturlegvis servert med alt av godt tilbehør. Undervegs i måltidet vil Harald Knutsen kåsere om «skjemt og sann soge om lutafisken». Tidlegare i år arrangerte Venneforeininga grillkveld ved museet, og leiar i Ishavsmuseets Venner, Bjørn Røyset, seiar at foreininga vil prøve å skipe til to-tre slike sosiale kveldar i året. Han understrekar at arrangementet naturlegvis er ope for alle, ein treng ikkje vere medlem av foreininga for å melde seg på.

Pris lutafisk-buffet kr. 250,- Påmelding til Ishavsmuseet tlf 700 92 004 / 95 11 76 44 eller mail beathe@ishavsmuseet.no

|

Søndag 7. desember kl. 12-17

Førjuls-søndag.

Tid for ein god julehandel i vår polarbutikk. Aktivitetar, sal av middag, kaffi og kaker.

Forhånd.12345678910Neste

 

Opningstider

April, Mai, September & oktober
Frå 15. april til 20. oktober
Kvardagar 11:00 – 16:00
Laurdag & søndag 12:00-16:00
Juni, Juli & August
Alle dagar 11:00 – 17:00
Inngong Vaksne Kr. 75 / Born Kr. 35


Kontaktinformasjon

Adresse
ISHAVSMUSEET AARVAK
6062 Brandal

Kontakt
Tlf. kontor 70 09 29 00 
Tlf. 70 09 20 04
Mob. 951 17 644
post@ishavsmuseet.no

Design: Osberget ASPowered by: Osberget CMS