MENY

ishavsmuseet_aarvak___logo.png

Katalog over ishavsskutene

På nettsida til Ishavsmuseet vil du no finne ein link som heiter skutekatalog.

Her vil du finne dei fleste skukter som har delteke i selfangst, og nokre andre skuter som har delteke i polare ekspedisjonar.

Katalogen er på ingen måte komplett,  det vil vere stadige oppdateringar og nye opplysningar vil kome til etter kvart. Fleire skuter kjem også til. Vi har likevel valt å publisere det som no er klart. Mange av skutene manglar enno foto. Dette vil kome, men Ishavsmuseet manglar også foto av mange av skutene i arkivet. Vi set derfor stor pris på om du skulle ha foto av nokon av dei manglande skutene som du vil dele med oss.

Katalogen er søkbar, så det er lett å finne skutene du leitar etter.

|

Førjulsope museum

Ute etter ei spanande julegåve som varer? Stort utval i polarbøker.

Tøfler, sko og støvlettar i selskinn held deg varm på beina.

Besøk oss for julegåvehandel, og kik deg gjerne rundt i utstillingane samstundes.

Torsdag 18. og fredag 19. desember ope 11-20

Laurdag 11-16

Mandag 22. og tysdag 23. desember 11-18

Førjulssøndag med sosekjøt på Ishavsmuseet

Søndag 7. desember vert det førjulssøndag på Ishavsmuseet. Museet vert ope frå kl. 13-17, og det er god sjans til å kike seg rundt i utstillingane. I kafeen vert det servert søndagsmiddag med sosakjøt og riskrem, kaffi og kaker. Det er eit godt høve denne dagen til å gjere julegåvehandel i museet sin polarshop som har om lag 100 titlar inne med spanande polarlitteratur. Forfattar Johannes Alme er til stades og signerer boka si «Ishavsfolk si erfaring» som nyst kom ut i nytt opplag. Polarshopen freistar også med varme tøfle og sko i selskinn, med mykje meir.

I andre høgda vert det vist film frå Ragnar Thorseth sine mange ekspedisjonar, og i sofakroken i fjerde etasje går filmen «Ishavshanda» laga av Blåst Film.

«Ishavsfolk si erfaring» i nytt opplag

Ishavsforfattar Johannes Alme
Ishavsforfattar Johannes Alme

Johannes Alme si bok om ishavsfolk si erfaring er no ute i nytt opplag. Boka kom ut på Tapir forlag i 2009, og vart raskt utseld frå forlaget.

Det er Ishavsmuseet på Brandal som no gjev ut andre opplag av boka. Dagleg leiar ved Ishavsmuseet, Webjørn Landmark, seier at museet er både glade og stolte over å få høve til å gjeve ut boka på nytt. Sidan første opplaget vart raskt utseld har det vore stor interesse og etterspurnad etter boka. Når forlaget viste velvilje til å overføre rettigheitene på boka til Ishavsmuseet, var vi aldri i tvil om å gje ut nytt opplag, seier Landmark.

I denne boka er det kunnskap om farane i isen som blir formidla, og det er fangstfolka sjølve som fortel. Framstillinga er basert på eit omfattande og grundig arbeid med å dokumentere historia til dei som hadde ishavet som arbeidsplass frå om lag 1900 og heilt fram til i dag. Forfattaren tek utgangspunkt i eigne kunnskapar om emnet, men like sentralt står dei mange personlege vitnesbyrda frå ei mengd tidlegare selfangarar. Frå ulike tidsepokar og havområde gjev dei oss innblikk i kva dramatikk og farar fangstinga kunne innebere. Her er historier frå Newfoundland, Danskestretet, Vesterisen, Austisen, Kvitsjøen, Nordisen og Svalbardområdet.

 Webjørn Landmark ved Ishavsmuseet seier at Ishavsfolk si erfaring framleis er høgst aktuell. Forfattaren skildrar korleis isen på dei ulike felta i nordområda har oppført seg gjennom 100 år. Dette er viktig kunnskap for dei som i dag ser mot nordområda for nye næringar.

 «Ishavsfolk si erfaring» er eit viktig bidrag til Noregs polarhistorie. Boka gjev eit godt innblikk i livet til ishavsfolket som kjempa mot den farefulle isen, men også om livet om bord, dei gode turane, og også dei muntre historiene.

På Ishavsmuseet vert innhaldet i denne boka aktivt brukt i formidlinga av vår stolte ishavshistorie til oppveksande generasjonar.

 Johannes Alme seier at «Ishavsfolk si erfaring» vart eit resultat av forskingsprosjektet PetroArctic ved professor Sveinung Løset ved NTNU og professor Ove Tobias Gudmestad ved UNS. Kunnskapen som vert formidla i «Ishavsfolk si erfaring» er tidlaus og gir lesaren ei god innføring i utfordringane ishavsfolket møtte på fangstfelta.

-Basert på mange gode tilbakemeldingar frå første opplaget, tørr eg seie at boka gir ei god framstilling av emnet. Så får det heller våge seg at her ikkje er bilete av verken blod eller døde selar i boka, seier forfattaren med eit lite glimt i auget.

 Både Alme og Landmark er sikre på at boka framleis vil selje godt, og den burde vere ei flott julegåve til alle med polare interesser, med røter frå selfangarmiljø eller som har lyst til å få kunnskap om det å ferdast med båt i isen.

|

Johannes Bjarne Alme:
Ishavsfolk si erfaring

forside001.jpg

I denne boka er det farane i isen som er tema, og det er fangstfolka sjølve
som fortel. Framstillinga er basert på eit omfattande og grundig arbeid med
å dokumentere historia til dei som hadde ishavet som arbeidsplass frå omlag
1900 og heilt fram til i dag. Forfattaren tek utgangspunkt i eigne kunnskapar
om emnet, men like sentralt står dei mange personlege vitnesbyrda frå ei
mengd tidlegare fangstarar. Frå ulike tidsepokar og havområde gjev dei oss
innblikk i kva dramatikk og farar fangstinga kunne innebere. Her er historier
frå Newfoundland, Danskestretet, Vesterisen, Austisen, Kvitsjøen, Nordisen og
Svalbardområdet.

KR. 398
|

Oversikt over dei 40 utstillarane for julemessa 2014

Aarvakhuset:

  1. Myklebust havlproduker -Kvalkjøt
  2. Rønnaug Berge Leite -Saft og sylte
  3. Hole Kjøtt -Delikate kjøtprodukt
  4. Sunnmøre Røykeri -Røykte produkt av fisk og kjøt
  5. Leif Sande -Fisk
  6. Kåre Oksavik -Honning
  7. Inger Starheim -Frukt
  8. Johan Runne Brandal -Klippfisk

         Andre etasje

  1. Einar Nedrebø -Treprodukter og rakfisk
  2. Katharina Sophie -Malt porselen
  3. Sissel Midtlid og Signe Bakke -Nunofilting
  4. Heidi Wingsternes -Lefser
  5. Stig Bergmann -Knivar
  6. Oddlaug Brandal -Lestar, vottar m.m
  7. Edel Mari Kvalsvik -Handarbeid
  8. Knut O. Øye (Laurdag) -Treprodukter    Margaret Øvrelid (Søndag)              -Lappeteknikk
  1. Svein Snipsøyr -Handlaga knivar
  2. Anne Lise Aarseth -Keramikk
  3. Unni Rinde -Skrapping

         Konferanserom andre etasje

  1. Torill Johanne Sande -Ull / stoff- englar
  2. Turid T. Knutsen -Malte hobbyprodukt
  3. Marita Skjong -Sølvsmykke
  4. Anette Gaustad -Keramikk
  5. Dina Kolås -Ullbilde
  6. Hilde Bente J. Soleng -Smykke og designtøfler
  7. Judit Refsnes -Glaskunst/bilde
  8. Marianne Sørfonden -Hekla teppe og smykke
  9. Dag Halvard Flakk -Akvarell

         Tredje etasje

  1. Lappelina -Ullfilt produkt
  2. Wenche Haddal -Kvardagsenglar
  3. Ingrid Nordal -Lappeteknikk
  4. Synnøve Riise -Smykker
  5. Ingvill Aarseth -Saudeskinn
  6. May Britt Haukås -Bøker
  7. Wool Mood- Jovita Giske -Ullprodukt av villsau
  8. Herdis Rotevatn -Glasskunst, smykke, bilde
  9. Sophia Meyers Sangen -Produkt av hjorteskinn
  10. Gry Sande -Lys og lykte
  11. Laila Morken -Skinnprodukt

         Fjerde etasje

  1. Ishavsmuseets Venner -Isflaket, bøker m.m
|

Rekordstor julemesse på Ishavsmuseet

Arrangement nemnda for julemessa gler seg til å kome i gong med arrangementet. Webjørn Landmark, Ishavsmuseet, Edel Mari Kvalsvik, Heidi Wingsternes og Oddlaug Brandal.
Arrangement nemnda for julemessa gler seg til å kome i gong med arrangementet. Webjørn Landmark, Ishavsmuseet, Edel Mari Kvalsvik, Heidi Wingsternes og Oddlaug Brandal.

Komande helg, laurdag 15. og søndag 16. november, er det klart for årets julemesse ved Ishavsmuseet på Brandal. Messa i år er heilt fullteikna, og heile 40 utstillarar er på plass med standar blant isbjørn og moskus, over fire etasjar på Ishavsmuseet, og kring ishavsskuta Aarvak.

Ishavsmuseet Aarvak og arbeidsnemnda for julemessa er stolte av å kunne by inn til ny julemesse ved Ishavsmuseet. Eit aldri så lite jubileum er det også, då messe i år vert arrangert for femte gong. Messa på Ishavsmuseet byr på mange spanande utstillarar i alle museets etasjar. Siste åra har julemessa ved Ishavsmuseet vorte meir og meir populær, og stor pågang av utstillarar gjere at i år er også Aarvakhuset teke i bruk. Her vil de finne mykje god mat av både kjøt og fisk, saft, sylte og honning. Frå dekket på ishavsskuta Aarvak kan du mellom anna sikre deg dei flottaste biffane av kvalkjøt.

Mat, kunst- og handtverk

Messa på Ishavsmuseet er ei mat, kunst- og handverksmesse der ein legg vekt på det særeigne ved handarbeidet. Alle utstillarane deltek med naturlege og handlaga produkt. Arrangørane legg opp til at messa skal vere mest mogleg variert, og dette syner godt igjen blant dei mange ulike påmelde utstillarane i år.

Ikkje berre kan du gjere ein unik og flott julehandel med alle desse spanande utstillarane, men du kan også kike deg rundt i dei flotte utstillingane som Ishavsmuseet byd fram. I museet si fjerde etasje kan du vitje standen til Ishavsmuseets Venneforeining for ein ishavsprat i sofakroken. Her vil det gå ein ishavsfilm eller to på skjermane kontinuerlig, og du vil også finne ishavsforfattar Johannes Alme som vil vere på plass og signere boka si «Ishavsfolk si erfaring». I etasjen under finn de May Britt Haukås som også sel og signerer bøker.

Skulle du trenge eit avbrekk i handelen vil museet by på både bacalao, kjøtkaker, og andre smårettar, i tillegg til kaffi og kaker.

I museets første etasje vil du også finne Polarshopen ved museet som byd på ei av dei største samlingane polarlitteratur i landet.

Utstillarane på årets julemesse kjem frå mange kommunar og regionar, og i det høve kan det vere ekstra spanande og vitje messa i år.

Her kan du sikre deg mykje fint handarbeid som strikk, smykke, kaker, lefser, quilting, bøker, tre-arbeid, handlaga knivar, skinn av både sau og hjort, rakfisk, keramikk, glaskunst, akvarellar og mange andre artiklar.

Du kan få deg kvalkjøt frå Myklebust hvalprodukter, honning frå Birøktarlaget, røyka fisk og kjøt frå Sunnmøre Røykeri, og kjøt til jul frå Hole kjøtt. Frukt, saft, sylte og klippfisk finn du også i Aarvakhuset.

Legg eit besøk til Brandal desse dagane og sjå kva alle desse utstillarane har å by på. Her skulle ein finne noko for ein kvar smak, anten du jaktar julegåver, eller vil unne deg sjølv noko nytt.

Hjarteleg velkomne!

|

Lutafisk-kveld og kåseri

Fredag 7. november kl. 19.00 byd Ishavsmuseets Venner inn til lutafisk-buffet på museet. Lutafisken vert naturlegvis servert med alt av godt tilbehør. Undervegs i måltidet vil Harald Knutsen kåsere om «skjemt og sann soge om lutafisken». Tidlegare i år arrangerte Venneforeininga grillkveld ved museet, og leiar i Ishavsmuseets Venner, Bjørn Røyset, seiar at foreininga vil prøve å skipe til to-tre slike sosiale kveldar i året. Han understrekar at arrangementet naturlegvis er ope for alle, ein treng ikkje vere medlem av foreininga for å melde seg på.

Pris lutafisk-buffet kr. 250,- Påmelding til Ishavsmuseet tlf 700 92 004 / 95 11 76 44 eller mail beathe@ishavsmuseet.no

|

Søndag 7. desember kl. 12-17

Førjuls-søndag.

Tid for ein god julehandel i vår polarbutikk. Aktivitetar, sal av middag, kaffi og kaker.

Fårikål og avslutning

Søndag 19. oktober byr Ishavsmuseet på søndagsmiddag med fårikål frå kl. 13.00 til kl. 16.30. Dette vert også siste ordinære dagen museet er vanleg ope denne sesongen. Det er såleis også siste sjans til å sjå utstillinga "Grønland for 100 år sidan" som no står i Aarvakhuset, så skal utstillinga vidare til andre institusjonar.

«Sjølvsagt er det sel!»

Søndag 28. september byr Ishavsmuseet på sel til middag frå kl. 12-17. Ishavsmuseet si alltid så populære selkjøtgryte står sjølvsagt på menyen. Det gjere også «Tornedå» av selbiff med fløtegratinerte poteter og peparsaus a’la blueback, marinert selkjøt i pitabrød og røykt selkjøt i lefse. Fleire delikatesser å prøve seg på her med andre ord.

«Nauta godt!» seier styrar ved Ishavsmuseet Webjørn Landmark om denne menyen. Selkjøt er eit fantastisk godt og mørt kjøt. Selkjøt kan likne litt på kval, men er endå betre og mørare. Kjøtet av årets fangst i Vesterisen var av ypparste klasse og godt stelt av mannskapet på «Havsel» som leverte fangst i Tjørvåg tidligare i år.

Hendinga på Ishavsmuseet denne søndagen markerer avslutninga på ein fin sommarsesong ved museet der besøket av turistar stadig har vore aukande. Landmark opplyser at sesongen ved museet ikkje er heilt over, museet har nemleg valt å forlengje sesongen og den faste opningstida til den 20. oktober. Søndag vert det vist film frå selfangst i undervisningssalen, og det er framleis høve til å sjå vandreutstillinga «Grønland for 100 år sidan» i Aarvakhuset.

 

|

«Et liv i isen»

Polarkveld med Jan Ove Ekeberg 10. oktober kl. 19.00

Jan Ove Ekeberg kjem til Ishavsmuseet fredag 10. oktober
Jan Ove Ekeberg kjem til Ishavsmuseet fredag 10. oktober

Tema på polarkvelden denne gongen er polarkokken Adolf Henrik Lindstrøm.

Det er forfattar og journalist Jan Ove Ekeberg som er foredragsholdar på Ishavsmuseet denne kvelden. Ekeberg har stor interesse for det polare, og har skrive ei framifrå bok om polarkokken Lindstrøm.

Jan Ove Ekeberg har 30 års erfaring som journalist frå fleire aviser, NRK og TV 2. Han har ein mastergrad i statsvitskap frå USA. No leiar han økonominyheitene på TV 2 Nyheitskanalen. I tillegg er han ein dyktig foredragshaldar. Jan Ove Ekeberg debuterte som forfattar med biografien om Gro Harlem Brundtland i 1996. Totalt har han skreve, eller vore medforfattar til, fem biografiar, ein norgesbok, to skjønnlitterære romanar og tre syngespel.

Adolf Henrik Lindstrøm

«Han har ydet de norske polarexpeditioner større & værdifullere tjenester enn noen annen mann.» Det skreiv Roald Amundsen om Adolf Henrik Lindstrøm under oppholdet på Framheim, siste utpost før erobringa av Sydpolen i 1911.

Adolf Henrik Lindstrøm (1866-1939) er den nordmann som har lengst fartstid i Arktis og Antarktis. Han deltok på alle dei store, klassiske polarekspedisjonane med Nansen, Amundsen og Sverdrup. Han var også den første som segla rundt heile det amerikanske kontinentet.

Lindstrøm var en glimrende kokk. Hans «Biff à la Lindstrøm» står fortsatt på mange menyar, og vart i åra rundt første verdskrig servert på alle Grand-hotell i Nord-Europa. I tillegg samla Lindstrøm stein, pressa blomster og preparerte skinn for samtidas fremste naturvitskapsmenn. Og han var ein erfaren sjømann, ein god jeger, skiløpar og hundekjører.

Med sin menneskelige varme og enkle kvardagspsykologi skapte han heimleg atmosfære på dei mest forblåste plassar på jord. Også dei store, nasjonale heltane kom til han med sine syrgjer og bekymringar. Lindstrøms uoppslitelege humør gjennom månadar og år med sprengkulde, mørketid og isolasjon gjorde han svært verdifull ute i isøydet.

Som vanleg er vert polarkvelden avslutta med middag for dei som ynskjer dette. Denne gongen er det naturlegvis «Biff à la Lindstrøm» som står på menyen. Påmelding for mat.

|

Polarkveld fredag 10. oktober kl. 19.00

Foredrag ved Jan Ove Ekeberg. «Et liv i isen», om polarkokken Adolf Henrik Lindstrøm. Polarinteresserte Ekeberg har forfatta mange bøker, men er kanskje mest kjent som nyheitsanker på TV2. Middag etter foredraget.

|

Polarkveld på Ishavsmuseet 26. september kl. 19.00

Bjørn Fredriksen med film frå Jan Mayen på Ishavsmuseet

Polarbjørn lossar utstyr på Jan Mayen
Polarbjørn lossar utstyr på Jan Mayen

Da jeg ankom Hvalrossbukta i Juni 1968, lurte jeg virkelig på hva jeg hadde gitt meg ut på.

Ett års kontrakt i denne ødemarka!?

Men etter kort tid endret dette synet seg totalt. Jan Mayens natur er vill og utilnærmelig. Svarte, skarpe lavaformasjoner stiger mot himmelen. Ikke en busk eller et tre som kan gi ly. Et tynt moselag gir et grønnlig skjær til de åsene der mosen har klart å klore seg fast. Om vinteren prøver stormene med alle midler å blåse alle «inntrengere» til havs. Men de dagene da skyene ikke ligger i bakkehøyde, eller tåka er tykk som suppe, eller snøfokket hindrer en å se fingrene på en utstrakt arm, da er det ubeskrivelig.

Å se Beerenberg strekke sitt mektige vulkankrater til 2277 m høgde, mens sola reflekterer lyset fra snøhvite breer, det kan ikke beskrives. Det må oppleves.

Det er Bjørn Fredriksen sine ord om Jan Mayen.

Bjørn Fredriksen er leiar i Ishavsforeningen Jan Mayen. Han var på Jan Mayen i 13 månader i tida 1968 – 1969 som teknikar på Loran C stasjonen.

I løpet av desse månadane tok han fleire tusen meter super 8mm film samt ei masse foto.

I 2003 starta han arbeidet med å digitalisere filmane sine. Då kom ideen om å prøve å lage ein historisk dokumentar frå JM.

No, etter vel 11 år, viste det seg at det var mogleg. Over 70 bidragsytarar har lånt ut fotos, film og video frå øya. Dette er private og offentlege institusjonar og museum, veteranar frå JM og familiar til dei som har gått bort.

 I vel 2 år satt Fredriksen saman med folk frå Nasjonalbiblioteket i Oslo, og skjøtte saman filmbitane. Den siste filmrullen vart digitalisert i mars i fjor. Han har no laga ein komplett filmdokumentasjon av bygginga av stasjonen frå første spadetak i 1958. Dette inkluderer produksjon av stasjonsmodular hjå Widerøe på Høland og lasting av «Polarbjørn» i Sandvika utanfor Oslo. Lasting av «Polarhav» i Bodø. Overfart til Jan Mayen og lossing i Båtvika.

Dessutan har han med seg korte opptak frå vêrvarslinga si etablering i 1921, via krigsåra og fram til 1958 da LORAN vart etablert.

Fredriksen var god kjenning med Bjarne Brandal, grunnleggar av Ishavsmuseets Venneforeining, og fekk gjennom han mange gode historier om Brandal og Ishavsmuseet. Fredriksen fortel at han i ei årrekkje har hatt lyst å vitje museet på Brandal og gler seg stort til å kome der å vise sine unike historiske filmar.

Etter svært mange førespurnadar består menyen i kafeen etter foredraget denne gongen igjen av saltkjøt, flesk og ertersuppe. Ishavets festbord med andre ord.

Påmelding til museet for middag.                            

|

Familiesøndag 7. september kl. 12-17

Familiesøndag. Aktivitetar for borna i Aarvakhuset. Ragnar Thorseth er på plass med færingen «Brattholm Havila» og fortel om planane om roturen til Shetland i 2015. Film om alle Thorseth sine ekspedisjonar i undervisningssalen. Sal av middag.

Polarkveld fredag 12. september kl. 19.00
Gunnar Myklebust "Ishavet, pelsdyrfangst og vågemot"

Gunnar Myklebust gjestar Ishavsmuseet fredag 12. september
Gunnar Myklebust gjestar Ishavsmuseet fredag 12. september

Gunnar Myklebust er første mann ut i ny runde polarkveldar ved Ishavsmuset denne hausten. Denne polarkvelden er også boklansering frå Samlaget med den rykande ferske boka til Myklebust, Ishavet. Pelsdyrfangst og vågemot.

Gunnar Myklebust er journalist og forfattar. Han har vore utanriksmedarbeidar i NRK, og var i perioden 1993–1997 NRKs korrespondent i USA.

Han har tidlegare skrive boka Tungtvannssabotøren om Joachim Rønneberg.

Ishavet har hatt ei uimotståeleg dragning på nordmenn i fleire hundreår. Ei kald og mektig øydemark som med overveldande prakt og nådelaus natur har lokka generasjonar av eventyrarar og fangstfolk. Villige til å utfordre det ukjente for eit utkome. Eller berre for å oppleve det. I spinkle farkostar eller primitive vinterhytter sette norske fangstmenn livet på spel for draumen om det store varpet. Ishavssoga er full av dramatiske historier om dei som ville og våga, om nyfiken utferdstrong og ufatteleg vågemot. Om dei som lykkast og kom heim, nokre som berre kom heim – og mange som vart igjen der ute.

I boka losar Gunnar Myklebust oss gjennom fleire hundre år med norsk fangsthistorie, frå veidemennene i mellomalderen til den internasjonale kampanjen som knekte norsk selfangst.

Under foredraget sitt i Brandal komande fredag vil han fortelje frå boka og vise ein del av dei mange flotte bilda frå boka. Brandal og Sunnmøre er godt representerte i boka som bør ha stor interesse i vårt område, og finne vegen inn i mange bokhyller denne hausten.

Redaktør i Samlaget, Bente Riise, deltek også under lanseringa.

Det vert rikeleg høve til å kjøpe boka etter foredraget, som byrjar kl. 19.00, på Ishavsmuseet fredag. Og i kjent stil byr museet på god middag etter foredraget. Denne kvelden er det baccalao-buffet med kvit og raud bacalao og heimebaka focaccia brød på menyen. Påmelding til Ishavsmuseet for middagsbestilling.

|

Ishavsmuseet vart for lite

Enorm interesse for polarkvelden med ishavsskuta «Polarbjørn». Dei 180 frammøtte under polarkvelden på Ishavsmuseet fredag fekk med seg to historiske filmar. Opptaka til filmen om bygginga av «Polarbjørn» vart gjort under heile byggeprosessen og syner eit vanvettig arbeid med svære dimensjonar på tømmeret, utan moderne løfteanordningar. Det gjekk med godt å vel 80.000 arbeidstimar til å bygge «Polarbjørn».

 

Unik film

Børre Grønningsæter var første foredragshaldar, og han fortalde at det var hans bestefar, Bernhard Grønningsæter, som eigde og dreiv Bolsønes Verft då «Polarbjørn» blei kontrahert ved verftet. Børre sin far Arne, og hans bror Odd, overtok drifta av verftet i 1950. Far til Børre var ein ivrig hobby fotograf. Både bilde og smalfilm. Filmen om bygginga av «Polarbjørn» hadde han filma i si heilhet. Under polarkvelden fredag forhandla Ishavsmuseet og Grønningsæter fram ein avtale som gjer at denne unike filmen vil verte tilgjengeleg for sal på Ishavsmuseet seinare i år.

Børre har vokse opp, og trakka sine barnesko på Bolsønes, og sidan jobba der fram til konkursen i 1984. Filmen om «Polarbjørn» var forresten sakna i mange år. Den blei funne igjen bak ei bokhylle da min far på sine gamle dager skulle flytte i leilighet, fortalte Børre. Vi fekk då filmen spelt over på VHS, og eg fekk min far til å lese inn kommentarane på filmen. Sjølv om reiaren for «Polarbjørn» pruta ganske kraftig då skuta var ferdig vart det igjen eit ganske imponerande prosentvis overskot til verftet.

17 år og mannskap på tredje året.

John Giæver hadde teke turen frå Oslo denne kvelden for å fortelje om siste turen med skuta. John var mønstra som mannskap dei siste tre sommarekspedisjonane med «Polarbjørn», og denne turen var han 17 år. John var også innom ei spesiell hending han fekk vere med på året før.

I 1956 var «Polarbjørn» i område sør for Myggbukta då meldinga om at «Jopeter» var funnen i god behald i ein fjord på Trailøya. Der kom «Polarbjørn» opp i ei rein kappkøyring med den danske marinekutteren «Teisten» for å nå først fram til «Jopeter». Det gjaldt og vere først for å kunne hevde finnarretten. Men det racet tapte «Polarbjørn». Det oppstod ein tilspissa situasjon då dei ansvarlege på «Teisten» med makt ville hindre Giæver og Marø frå og kome om bord i «Jopeter». Det vart mellom anna truga med våpen. Men konflikta løyste seg, og «Melshorn» kom for å slepe «Jopeter» heim.

Forlis

«Polarbjørn» kom i vanskar og forliste i isskruing utanfor Myggbukta på Nordaust Grønland i august 1957. Skuta var då på den årlige avløysingsekspedisjonen for Norsk Polarinstitutt, Arktisk Næringsdrift AS og Hermann Andresens ekspedisjon. John Giæver var ekspedisjonsleiar og Bernt A. Brandal var skipper, maskinsjef var John E. Storøy. Før foredraget fekk Storøy og Giæver igjen helse på kvarandre.

På veg ut av Grønlandsisen fekk «Polarbjørn» melding om at dei måtte snu og gå inn igjen til land og hente ein av overvintrarane som hadde fått problem. Grunna dette vart «Polarbjørn» sterkt hefta og tapte mykje tid. Kanskje var dette med på å forverre situasjonen og dei møtte ein annan is-situasjon på veg ut andre gongen.

Soknepresten filma

På turen hadde dei med fleire passasjerar. Ein av dei var dåverande sokneprest i Ålesund, seinare biskop i Tromsø, Monrad Norderval. Norderval hadde med filmkamera og filma frå forliset. Giæver synte denne filmen på Ishavsmuseet fredag. Ein såg lite dramatikk på filmen. Skuta låg fint i isen og veret var flott. Det som filmen ikkje synte, var at der den låg, skroget pressa inn av isen, tok den inn 45.000 liter vatn i timen. Etter ei tid minka dette til 15.000 liter og pumpene klarte å halde den slik. Men det var ikkje råd å berge skuta, og isen var for teit til at andre kunne kome inn.

Amerikansk redning

Passasjerar og mannskap vart henta ut av eit amerikansk helikopter som var stasjonert på Grønland. Helikopteret var stasjonert i Thule, men vart frakta i eit større transportfly til flyplassen i Mestervig. Helikopteret flaug derifrå og henta folka frå «Polarbjørn» frå isen. Dei måtte flyge tre tura før alle var evakuert inn på land. Ingen fekk ha med meir enn maks fem kilo i helikopteret, men Giæver kunne fortelje at mange hadde lagt på seg veldig mykje før flyturen, i form av å ha på seg tre bukser og sju skjorter.

Før dei gjekk ut frå Brandal hadde John fått lånt eit godt fotoapparat med reiar Peter Karlsen. Dette vart flittig brukt, men då «Polarbjørn» kom i vanskar var det tomt for film. Frå ein av mannskapet på det amerikanske helikopteret hadde Giæver fått ein Kodak positiv fargefilm og fått hjelp til å montere og stille inn kameraet. Giæver fekk ta 36 bilde frå evakueringa, og desse synte han fram fredag. Farge lysbildefilm var heilt nytt, og han måtte sende filmen til utlandet for å få denne framkalla.

Etter foredraget var det heile 90 personar som fekk seg saltkjøt, flesk og erter i museumskafeen. Museumsstyrar Webjørn Landmark er overvelda av den store interessa rundt polarkvelden, men samstundes lei seg for at så pass mange ikkje fekk plass denne kvelden. Men dette er dessverre ikkje noko vi kan gjere noko med, seier han. Ishavsmuseet vart rett å slett for lite denne dagen.

|

NY BOK FRÅ ISHAVSMUSEET: «Soga om Aarvak»

soga_om_aarvak_front.jpg

Ishavsmuseet er ute med bok nr. seks i serien «Skuter av tre – mannskap av jern». «Soga om Aarvak» fortel den spektakulære historia om ishavsskuta Aarvak som fyller 100 år. Hundre år med eventyr, spaning og dramatikk i isen. Historia om dei modige menn som valgte livet på ishavet, og om gutane som nykonfirmerte mønstra på Aarvak. Utan eit snev av tvil i sjela kasta dei loss og reiste ifrå sine kjære.

Dei hadde berre håpet å halde seg fast i no.

I denne boka kan du lese historiene. Fortalt av dei som sjølv var med Aarvak. Dei som fekk kjenne på kroppen kva det ville seie å vere fangstmann i isen. Dei som opplevde stormane, uvêr, og å sitje fast i skruis. Dei som hadde familier, koner og mødre heime som venta i uvisse på om dei kom attende like heile. Vi får vere med Aarvak på selfangst, sildefiske, trålfiske og sommarekspedisjonar til Grønland.

«Soga om Aarvak» inneheld også dagbøker heilt tilbake til starten i 1912, fram til siste ishavstur i 1981. Vi får vere med på ein seglas gjennom 100 år. Forfattarar i boka er Johannes Alme, Beathe Holstad, Webjørn Landmark, Anna Josefin Jønsson med fleire.

Aarvak tek oss i dag framleis med på eventyr, no som museumsskute ved Ishavsmuseet på Brandal. Ho står der som eit levande minnesmerke over kvardagsheltane som kjempa mot isen og vêrgudane i det kalde nord.

Ho er i dag med på å synleggjere, og fortelje om den viktige historia om selfangstnæringa på Sunnmøre.

KR. 339

Nye polarbøker

Har du hugsa å fylle opp med polarbøker til ferien?

Meir enn 20 nye polarbøker er no lagt til i vår polar nettbokhandel. Klikk deg inn på linken til venstre å sjå vårt rikhaldige utval.

|

Vellukka sesongopning.

Ordførar Anders Riise klipper snora og opnar den nye båthallen. Styreleiar i Ishavsmuseet Trygve Holm passar på at snora er stram.
Ordførar Anders Riise klipper snora og opnar den nye båthallen. Styreleiar i Ishavsmuseet Trygve Holm passar på at snora er stram.

Torsdag 1. mai stod Hareidsordførar Anders Riise for sesongopninga av Ishavsmuseet Aarvak. Nytt av året er mellom anna ein ny båthall, med bord frå ein sunnmørsk ottring på veggen, og ei heilt ny 4. etasje.

Den siste tida har det vore hektisk på Ishavsmuseet, for å gjere klart til den nye sesongen. Det har vore ombyggingar og forandringar i alle etasjene, og i den nye 200 kvadratmeter store utstillinga i første etasje har fem båtar fått plass, i tillegg til mykje anna fangst og fiskeutstyr.

Ordførar Anders Riise var på plass og klipte snora for å erklere den nye båthallen og museet for opna. Riise sa til dei frammøtte at han er stolt over alt som Ishavsmuseet og Hareid kommune har å vise fram frå den tidlegare maritime historia. Riise hadde også med seg skøte på tomtegrunnen der Ishavsmuseet står. Skøta overrekte han til museet som ei gåve frå Hareid kommune.

Nytt av året er også at fjerdeetasje er innreidd og klar til bruk. Her blir det utstillingar og plass til å sjå film, bilete eller blade i historiebøker. Utstillinga om Svalbard er flytta ei etasje opp og blitt utvida med fleire av ishavsøyane. 

Dagleg leiar ved Ishavsmuseet, Webjørn Landmark, fortel at det har vanka mange gratulasjonar frå nøgde besøkande.

-Utstillingane blei svært godt mottatt. Vi har mykje nytt og spanande og vise fram, og det ser ut til at folk har fått med seg det. Eg er overtydd om at satsinga vi no gjer vil løfte museet endå eit steg opp og fram, fortel Landmark.

Før den offisielle sesongopninga fortalde fagkonsulent Håvard Hatløy levande om sunnmørsbåtane, og dei spesielle borda frå ein åttring som no har fått plass på veggen i den nye båthallen.

Borda var i mange år bordkledning på eit naust på Raffelneset, før ein fann ut at det stamma frå ein åttring. Ein åttring var ein av dei mange ulike båttypane sunnmøringane dreiv fiske langt til havs med i generasjonar.

Forhånd.1234567891011Neste

 

Opningstider

April, Mai, September & oktober
Frå 15. april til 20. oktober
Kvardagar 11:00 – 16:00
Laurdag & søndag 12:00-16:00
Juni, Juli & August
Alle dagar 11:00 – 17:00
Inngong Vaksne Kr. 75 / Born Kr. 35


Kontaktinformasjon

Adresse
ISHAVSMUSEET AARVAK
6062 Brandal

Kontakt
Tlf. kontor 70 09 29 00 
Tlf. 70 09 20 04
Mob. 951 17 644
post@ishavsmuseet.no

Design: Osberget ASPowered by: Osberget CMS