Feittet frå selen var viktigaste kjelde for oppvarming. Ei god kjelde til lys var det også. Den rike tilgangen på spekk og kjøt var viktig for at kystfolket kunne bo der ute også vinterstid.

Større og sterkare fartøy

Etter kvart som båtane vart større, og med det moglegheita av å segle over større havområde, gjekk ein over til å drive «ishavsfangst». Denne fangsten gjekk stort sett føre seg i Nordisen i området rundt Svalbard, og på Novaja Semlja. Denne ishavsfangsten gjekk i grove trekk ut på at dei fanga alt dei kom over, sel, kval, kvalross, reinsdyr, fugl, dun og isbjørn. Ishavsfangsten gjekk meir over til ein rein selfangst då Sunnmøringane tok til å bygge nye større og sterkare fartøy for selfangst rundt 1910. Og frå no av kan ein seie at denne næringa kom inn i meir systematiserte former. Dei første åra brukte dei fiskeskøytene sine på selfangst. Båtar med berre segl til framdrift og på ei 55- 70 fots lengde.

The post Selfangst appeared first on Ishavsmuseet Aarvak.

Såleis vart «Minna» isforsterka og utrusta for selfangst i 1898. Severin gjekk ut med «Nils Liaaen» som første skute 28. april 1898, dagen etter gjekk Peter S. med «Minna», og ei tredje skøyte, «Sleipner» med skipper Jonas Fuglevik, hengde seg også på og gjekk ut 13. mai. Dette vart starten på ein ny og viktig næringsveg for heile Sunnmøre, og kanskje spesielt for bygda Brandal, og Ålesund. Første året mønstra dei med skyttarar frå nord for å skaffe seg lærdom på ishavet. For pionerane frå Sunnmøre var både gange i isen og fangst av pelsdyr heilt nytt.

The post Far og son Brandal starta selfangsten frå Sunnmøre appeared first on Ishavsmuseet Aarvak.

Vesterisen

Vesterisen er området rundt Jan Mayen, om lag frå 68 til 73 grader nord. Det har vore drive fangst på dette feltet på heile 1900-talet. I førstninga fanga dei i iskanten, men etter kvart som skutene vart sterkare, og dampmaskin og motor kom til, vart det inn i isen og fangste på ungar.

5 skuter med 78 mann forliste sporlaust i 1952, og i 1917 forsvann 7 skuter med 84 mann i dette området.

Dette er feltet med den hardaste og tøffaste isen, og stormane på feltet er vidt kjende for å vere farlege, spesielt i den vestlege delen er det eit farleg område. 5 skuter med 78 mann forliste sporlaust i 1952, og i 1917 forsvann 7 skuter med 84 mann i dette området. Etter andre verdskrigen og fram til om lag 1980 var det treskuter på 75 til 110 fot som fanga i Vesterisen.

The post Fangstfelta appeared first on Ishavsmuseet Aarvak.

The post Påskemysteriet i Vesterisen 1917 appeared first on Ishavsmuseet Aarvak.

Det var storm i Atlanteren, men etter fire døger utan betring i meldingane valde dei å gå vidare. Dei kunne ikkje ligge der å risikere at ungselfangsten skulle bli øydelagt om dei vart for seine.

Barometeret fall kraftig

Alle dei fem nordlandsskutene skulle etter planen gå ei rute nord om Island. Men om lag eit døgns seilas frå Island meldte ”Isfjell” om lekkasje, dei ville inn om Island for å reparere. ”Nyken” og ”Saltdalingen” ville assistere inn til land. ”Quest” og ”Selis” fortsette nord om Island. Sjøen hadde vore litt ”røff” på oversiglinga til Island, og dei tre skutene fekk høve til å reparere nokre småskadar. Dei valde no å gå ut sør for Island, saman med dei tre Brandal-skutene.  Veret var fint, men barometeret fall kraftig.  Dagen etter vert det meldt om ein enormt stor sjø med farlege brekningar. Segla blir tatt ned og loggen haldt inn. ”Nyken” får skade på fangstbåtar og styrehus. Styrehuset blir oppstiva med spekkbenkar, men melder over radio at dei har det no ganske bra.

The post Dramaet i Nord Atlanteren 1939 appeared first on Ishavsmuseet Aarvak.

Seld til Peter S. Brandal i 1915

Bertel Chr. Landmark frå Brandal var tilsett som oppsynsmann i byggetida. Han vart også vidare skipper på skuta dei første fire åra før skuta vart seld til Peter S. Brandal i Brandal i 1915. Då tok broren Vebjørn Landmark over skipperjobben på «Aarvak». Lengst fartstid som skipper på «Aarvak» hadde Johan S. Brandal som var skipper ombord i 30 år.

«Aarvak» vart innkjøpt til Brandal midt i den sterke oppgangstida som ishavsnæringa hadde under den første verdskrig. «Aarvak» fekk fiskerimerket M 8 HD. I dei økonomisk vanskelege tidene mot slutten av 1920-talet og på 1930-talet, skifte skuta eigar fleire gonger. I 1925 vart skuta overførd frå Peter S. Brandal til Peter S. Brandal AS. I 1927 overtok A/S Søndmøre Sælfangere skuta og i 1932 vart den ført over på Peter S. Brandal & Co AS. I 1933/34 er det AS Polarbjørn som rår over skuta.

The post Ishavsskuta «Aarvak» appeared first on Ishavsmuseet Aarvak.

Ved dei fleste forlis vil ein vanlegvis finne mykje vrakgods. 10 båtar burde vere sette på vatnet. Her vart det aldri gjort funn som bevisleg kunne førast attende til dei fem skutene. Ingen av dei sende ut naudmelding over radio.

Heller ikkje i dag veit ein sikkert kva som hende.

The post Fem skuter forsvann sporlaust, 78 mann omkom appeared first on Ishavsmuseet Aarvak.

Det var dei driftige sunnmøringane Peter S. Brandal, Michael Knutsen, Trygve Jervell og Trygve Klausen som den 14. desember 1916 danna selskapet Kings Bay Kul Comp. A/S.

The post Brandal City appeared first on Ishavsmuseet Aarvak.

Peter S. Brandal var første Sunnmøring som fanga under Grønland

Peter S. Brandal var første Sunnmøring som fanga under Grønland, og han var der kvart år frå 1900-1908. Etter 1900 vart det vanleg at Sunnmøringane også tok kompletteringsfangst under Grønland, og dette året hadde «Minna» med Peter S. Brandal og «Havfruen» med Ole S. Brandal 70 døde og 10 levande isbjørn med heim frå Nordaust-Grønland. I tillegg hadde dei også fleire levande moskuskalvar og jamvel eit år levande kvalross.

Dei hadde høyrt at her skulle vere: isbjørn, kvalross, sel, ulv, polarrev og reinsdyr. Men moskus hadde dei aldri høyrt om før. Den kom heilt overraskande på dei. Dei fanga levande kalvar som dei tok med heim for å syne fram at dette dyret fanst her.

The post Nordaust-Grønland – Eirik Raudes Land appeared first on Ishavsmuseet Aarvak.

Landet hadde mykje og by på, og dei fangsta mykje dyr på desse turane som gjerne var ei forlenging av selfangsten i Vesterisen, og sommarfangsten i Stredet. For å få til ein rasjonell fangst her, ville dei prøve og gå i land for å bu der vinteren over.

Etter eit mislukka forsøk i 1905, vart ”Floren” utrusta med tanke på overvintring i 1908. Dei kom seg velberga over havet og gjennom isbeltet ved Grønland, og dermed vart «Floren»-ekspedisjonen den første norske overvintringsekspedisjon på Nordaust-Grønland, og mannskapet på «Floren» bygde dei første hyttene i dette framande landet, ei på Kapp Wynn og ei på Kapp Borlase Warren. Skuta låg vinteren over i Germaniahavn.

The post Den første Norske overvintringsekspedisjon på Nordaust-Grønland appeared first on Ishavsmuseet Aarvak.